Library of Hakeem Sayed Zillur Rahman, Aligarh, India
فهرست ميکروفيلم نسخه هاي خطي فارسي و عربي
كتابخانه سيّد ظلّ الرحمن، عليگر، هند
VOL.III
فهرستها
فهرست موضوعي
فهرست اسامي كتابها
فهرست مولّفين، مترجمين و شارحين
Book Page's Nos. 1-30 - 31-60 - 61-90 - 91-120 - 121-150 - 151-180 - 181-210 - 211-240 - 241-270 - 271-290
)ديوان و شرح ديوان، منظومه و شرح منظومه(
121
شماره ميكروفيلم: 45/2موضوع: منظومه
نام كتاب: مثنوى )دفتر اوّل(
نام مولّف: مولانا جلال الدّين محمّد بلخى )متوفّى 672ه'./ 1273م.(
تاريخ كتابت: 1261ه'
نوع خط: نستعليق برگ: 121سطر: 19زبان: فارسى
آغاز: بشنو از نى چون حكايت مى كند وز جدائيها شكايت مى كند
توضيحات: داراى حواشى.
122
شماره ميكروفيلم: 33/2موضوع: منظومه
نام كتاب: مثنوى )دفتر سوّم(
نام مولّف: مولانا جلال الدّين محمّد بلخى
نوع خط: نستعليق برگ: 213سطر: 19زبان: فارسى
آغاز: شرح آن يارى و اين خون جگر اين زمان بگذار تا وقت دگر
توضيحات: محشّى و آغاز افتاده.
123
شماره ميكروفيلم: 43/3موضوع: منظومه
نام كتاب: يوسف و زليخا
نام مولّف: عبدالرحمن جامى )متوفّى 897ه'./ 1492م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 136سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: الهى غنچه اميد بگشاى گلى از روضه جاويد بنماى
توضيحات: پنجمين مثنوى از »هفت اورنگ« اوست كه به سال 889ه'./ 1484م. سرودهاست.
124
ش ماره ميكروفيلم: 27/5موضوع: شرح منظومه
نام كتاب: شرح رباعيات جامى
نام مولّف: عبدالرحمن جامى )متوفّى 897ه'./ 1492م.(
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 30سطر: 12زبان: فارسى
آغاز: حمدا لإله ٍ هو بالحق حقيق در بحرنوالش همه ذرّات غريق
توضيحات: رباعيات و گزارش رباعيات وى است كه توسط خودش نگاشته شده است.
125
شماره ميكروفيلم: 42/2موضوع: شرح منظومه
نام كتاب: شرح مثنوى مولانا روم )دفتر اوّل(
نام مولّف: بهلول كول جالندهرى فرزند اوحدالدين ميرزا خان تركى )شارح(
)متوفّى 1170ه'./ 1756م.(
تاريخ كتابت: 1123ه'./ 1712م.
نوع خط: نستعليق برگ: 211سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: خلص فهرست دفتر اول شرح مثنوى، حكايت پادشاه و عاشق شدن او بر كنيزك...
آغاز نسخه: سبحانك لا علم لنا الا ما علمتنا.... امابعد ميگويد اضعف
العباد... بهلول كول بن مرزا خان التركى ثم الجالندهرى...
توضيحات: شارح علاوه بر مثنوى، شرحهاى ديگرى هم دارد از جمله شرح ديوان صائب كه در 1124ه'./ 1712م. نگاشته، شرح ديوان غنى كشميرى، شرح ديوان حافظ و سيف المسلول در تصوّف.نامبرده شرح دفتر دوّم مثنوى معنوى را در سال 1129ه'./ 1717-6م. باتمام رسانيدهاست.
126
شماره ميكروفيلم: 29/2موضوع: منظومه
نام كتاب: سكندر نامه
نام مولّف: نظامالدين الياس بن يوسف بن زكى معروف به نظامى گنجوى
)متوفّى ميان 615 /607ه'(
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 342سطر: 10زبان: فارسى
آغاز: خداياجهان پادشاهى تراست زماخدمت آيد خدائى تراست
توضيحات: پنجمين مثنوى از »پنج گنج« اوست در بحر متقارب.
)تاريخ(
127
شماره ميكروفيلم: 27/2موضوع: تاريخ
نام كتاب: اكبر نامه
نام مولّف: ابوالفضل علاّمى بن مبارك )متوفّى 1011ه'./ 1603م.(
نام كاتب: هيرانند تاريخ كتابت: 1109ه'
نوع خط: شكسته برگ: 194سطر: 19زبان: فارسى
آغاز: الله اكبر اين چه دريائيست ژرف و شناختى شگرف كه حقيقت پذيران ...
توضيحات: تاريخ گسترده پادشاهى اكبرشاه 1014 -963ه' است در سه
»دفتر« كه دفتر يكم آن در سال 41پادشاهى اكبر 1004ه'./ 1596م. به انجام رسيده است و اين دفتر مشتمل است بر تاريخ پادشاهى او و نيز بخشى از تاريخ عهد بابر و همايون را نيز دربردارد. دفتر دوّم رويدادهاى روزگار اكبر شاه را به گونه گسترده آورده است و گذشته از جنگها و كشور گشايىهايش اوضاع سياسى و اجتماعى اين روزگار را نيز دربر دارد. دفتر سوم آن به گونه جداگانه به نام »آيين اكبرى« مىباشد.
128
شماره ميكروفيلم: 16/10موضوع: تاريخ
نام كتاب: ترجمه فتوح اعثم معروف به تاريخ اعثم كوفى
نام مولّف: محمّد بن احمد مستوفى هروى )مترجم(
تاريخ كتابت: 1271ه'.
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 370سطر: 16زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله الملك القديم المنان الكريم الرؤف الرحيم هو الاول و الآخر و
الظاهر...
توضيحات: ادامه نسخه در ميكروفيلم شماره 17/1متن عربى از ابومحمّد احمد بن اعثم كوفى، معروف به ابن اعثم )متوفّى پيرامون 314ه'./ 927م.( مترجم قوام الدوله وزير در 596ه'./ 1200م. ترجمه آن را آغاز نمود، اين
كتاب دراصل تاريخ خلفاى عرب است از ابوبكر تا در گذشت المستعين عباسى در 252ه'./866م. كهدر آن از فتوحات صدر اسلام ذكر به عمل آمده است.
129
شماره ميكروفيلم: 36/21موضوع: تاريخ
نام كتاب: رساله در بيان ضوابط سلاطين
نام مولّف: ناشناس
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 24سطر: 29زبان: فارسى
آغاز: ... سلاطين و ضوابط وزارت و ديگر متصدّيان اهل خدمت كه هر
كدام...
توضيحات: ضوابط و دساتيرى است به متصديان اهل امور و حكام
كه بايد با رعايا خلق نيكو بدارند و در برابر ايشان راه لطف و
ملايمت را اختيار نمايند.
)علوم طبيعى(
130
شماره ميكروفيلم: 11/4موضوع: علوم طبيعى
نام كتاب: خواص الجواهر = گزيده تحفه عالم شاهى
نام مولّف: حكيم محمّد شريف خان فرزند حكيم محمّد اكمل خان
دهلوى )متوفّى 1222ه'./ 1807م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 13سطر: 11زبان: فارسى
آغاز: بهترين گوهرى كه غواصان فصاحت نشان از عمان فكر بكف
مىآرند...
توضيحات: به نام شاه عالم دوّم ) 1221-1173ه'.( در سال 1177ه'./
1763م. در خواص جواهرات نگاشته شدهاست و اين جواهرات عبارتند:
از: الماس، زمرّد، عقيق، فيروزه، لاژورد، لعل، مرجان، ياقوت، نيلم،
يشب... و سپس در سال 1180ه'./ 1767-6م. اين كتاب را »گزيده
تحفه عالم شاهى« ناميدهاست.
131
شماره ميكروفيلم: 12/4موضوع: علوم طبيعى
نام كتاب: دستور الصيد
نام مولّف: خواجه محمّد رضا بن خواجه يوسف )زنده در سال 1099ه'./
1688م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 114سطر: 18زبان: فارسى
آغاز: ... را از حبس جرم و قيد گناه به حرمت كلمه طيّبه رهانيده و
بر هر چهار...
توضيحات: آغاز افتاده است. ادامه نسخه در ميكروفيلم شماره
.13/1در دستور و طريقه شكار جانوران و پرندگان در سال 1083ه'./
1672م. در هفتاد و هفت »باب« نگاشته و سپس در سال 1099ه'./
1688م.( بر آن - 22باب« ديگر را نيز افزودهاست.
)طبّ(
132
شماره ميكروفيلم: 2/4موضوع: طبّ
نام كتاب: احسن القرابادين = قرابادين احسن
نام مولّف: حكيم احسن الله خان دهلوى
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 81سطر: 18زبان: فارسى
آغاز: اين چند نسخه مجرّب و معتبر از بياض روز مره بقراط زمان
حكيم محمّد احسنالله خان...
توضيحات: در اسامى و تراكيب داروهاى طبّى و طريق ساختن آنها
در »بابها« و ترتيب حروفتهجّى نگاشته شدهاست.
133
شماره ميكروفيلم: 15/1موضوع: طبّ
نام كتاب: اختيارات بديعى
نام مولّف: على بن حسين انصارى مشهور به حاجى زين العطّار
)متوفّى 806ه'./ 1403-4م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 445سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: اهداء حمد بىعدد اعداد سپاس بيقياس مبدعى را كه آثار
كمال ابداع او بر هر ورقى...
توضيحات: انجام افتاده است. در سال 770ه'./ 1368م. در يك
»مقدمه« و دو »مقاله« و يك »خاتمه« نگاشته است. مقدمه: در بيان
كليات اخذ ادويه، مقاله يكم: در ادويه مفرده به ترتيب حروف تهجّى
هر حرف در يك »باب« مقاله دوم: در مركبات در - 16باب«. -1مفرّحات
يا قوتى، -2معاجين، -3جوارشات، -4سفوفات، -5ادهان
خاتمه: در فهرست اسامى ادويه.
134
شماره ميكروفيلم: 14/2موضوع: طبّ
نام كتاب: اختيارات قاسمى = دستور الاطبّا معروف به طبّ فرشته
نام مولّف: محمّد قاسم معروف به فرش ته )زنده در 1033ه'./ 1623م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 187سطر: 19زبان: فارسى
آغاز: حمد مر خداى را كه بر حكم و ما ارسلناك الاّ رحمة للعالمين
رايات شوكت محمّدى صلىالله عليه و آله...
توضيحات: انجام ناقص است. در يك »مقدمه« سه »مقاله« و يك
»خاتمه« نگاشته شدهاست
مقدمه: در اركان بدن و اخلاط وغيره.
مقاله -1ادويه مفرده و اغذيه مفرده به ترتيب حروف تهجّى، -
2ادويه مركّبه مشهوره، -3معالجات علل به طريق اجمال.
135
شماره ميكروفيلم: 20/5موضوع: طبّ )منظوم(
نام كتاب: ارجوزه
نام مولّف: ابوعلى سينا )متوفّى 428ه'./ 1037م.(
تاريخ كتابت: 1218ه'.
نوع خط: نسخ برگ: 68سطر: 11زبان: عربى
آغاز: قال الشيخ الرئيس ابوعلى الحسين بن عبدالله...
الطبّ حفظ صحة و برء مرض من يسبب فى بدن منه عرض
توضيحات: مشتمل است بر چند باب درباره امراض و علاج آنها:
اول: امور الطبيعيّه، دوم: المزاج، سوم: الاخلاط، چهارم: الاعضاء،
پنجم: الارواح، ششم: القوى الطبيعيّة، هفتم: الافعال.
136
شماره ميكروفيلم: 16/7موضوع: طبّ
نام كتاب: اسرار العلاج و السراج الوهّاج
نام مولّف: ميرزا على شريف بن محمّد زمان دهلوى لكهنوى )متوفّى
1231ه'./ 1815م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 96سطر: 18زبان: عربى
آغاز: الحمد لحكيم هو مودع الفوائد للخفقان دام... فى الكافور...
توضيحات: داراى پنج »فصل« و يك »مقدمه«: مقدمة: فى تعريف
الحمى و معنى السبب فصل اوّل: فى اقسام الحمى، دوم: فى مداواة
الحميات البومه، سوّم: فى مداواة الحميات الخلطية، چهارم: فى مداواة
حمى الدق و دق الشيخوخة، پنجم: فى علاج السرسام.
137
شماره ميكروفيلم: 38/14موضوع: طبّ
نام كتاب: اسماء الادويه
نام مولّف: حكيم اعظم خان
نام كاتب: درگا پرشاد ولد لكهپت راى تاريخ كتابت: 1287ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 120سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: ازهار حمد و سپاس نثار بارگاه خالقى كه در حشايش و اشجار
منافع بىشمار...
توضيحات: در اسامى ادويه فارسى، عربى، يونانى و هندى به
ترتيب حروف الفبايى. آغاز از »آذريوو آذربويه و آذربويا« و خاتمه
بر »ييركوكى«.
138
شماره ميكروفيلم: 10/1موضوع: طبّ
نام كتاب: الفاظ الادويه = مفردات ادويه
نام مولّف: نور الدين عبدالله بن عين الملك شيرازى )زنده در
1056ه'./ 1647م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 309سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: هو الله الاحد الله الصمد كه پايه حقيقت بيچونش از دايره
دريافت و احاطه...
توضيحات: به نام شاهجهان پادشاه در سال 1038ه'./ 1628-9م. در
يك »مقدمه« چهار »فايده« يك »نتيجه« و »خاتمه« نگاشته شدهاست:
فايده -1علامات تصحيح اعراب، -2علامات زبان هر ديار، -
3طبايع و خاصيت دواها و علامات منسوب به آنها، -4در بيان مختار
و شربت و مصلح و بدل دوا و علامات آن. نتيجه: در الفاظ ادويه به
ترتيب حروف تهجّى. خاتمه: درادويه ستّه كثيرالمنفعة.
به دستور مويد الملك139
شماره ميكروفيلم: 13/5موضوع: طبّ
نام ك تاب: الفاظ الادويه = مفردات ادويه
نام مولّف: نور الدين عبدالله بن عين الملك شيرازى
نوع خط: شكسته برگ: 172سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: هو الله الاحد الصمد كه پايه حقيقت بيچونش از دايره
دريافت و احاطه...
140
شماره ميكروفيلم: 23/7موضوع: طبّ
نام كتاب: انيس المشرحين
نام مولّف: ناشناس
نوع خط: نستعليق برگ: 184سطر: 17زبان: عربى
آغاز: مقدمه اعلم ان التشريح هو علم باحث عن احوال كل عضو من
اعضاء بدن...
توضيحات: متن از كتاب انگليسى رابرت هوپر كه توسّط جان
تتلر به عربى ترجمه شده و در تشريح اعضاى بدن انسان نگاشته
شدهاست باسربندهاى »فصل«. بايد اضافه نمود كه همين اثر
توسّط حسين بخش بن حكيم غلام محيى الدين رامپورى از عربى به
فارسى نيز ترجمه گرديده و نسخههاى آن در كتابخانههاى هند از
جمله در جامعه همدرد موجود است:
فصل: فى عظم القمحدوده، فصل: فى العظم الوتدى، فصل: فى
العظمين المنخرين، فصل: فى عظم المصفاة، فصل: فى عظمى
الفك الاعلى، فصل:فىاحوال المعدة، فصل: فى احوال الكبد،
فصل: فى احوال الرحم، فصل:فىاسماء العضلاة المتّصلة.
141
شماره ميكروفيلم: 16/6موضوع: طبّ
نام كتاب: بضاعة الاطبّاء
نام مولّف: محمّد على معروف به كوچك بن احمد على العراقى
تاريخ كتاب: 1264ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 46سطر: 18زبان: عربى
آغاز: بحمدك... امابعد فيقول العبد الضعيف النحيف الفقير
الحقير محمّد على المعروف...
توضيحات: در چندين »بحث« نگاشته شدهاست:
-1فى الاطبّاء و الطبّ، -2فى تقسيم قسموا الطبّ، -3فى
موضوعات علم الطبّ، -4فىالاركان، -5فى المزاج، -10فى افعال
النفس، -20فى الاسؤلة المتفرقة.
142
شماره ميكروفيلم: 37/5م وضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: حكيم غلام كبير
نوع خط: نستعليق برگ: 75سطر: 10زبان: فارسى
آغاز: كشته فولاد خوش نويس صاحب بىنظير و مجرب براده
فولاد را اول در شيره غوره ببول...
توضيحات: در معاجين، ادويه مفرده و مركبّه و كشتهجات مختلف
براى علاج بيماريهاى گوناگون نگاشته شدهاست.
143
شماره ميكروفيلم: 39/3موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: ارشاد على خان
نوع خط: نستعليق برگ: 96سطر: 10زبان: فارسى
آغاز: نسخهجات از حكيم سيّد محمّد تقى صاحب دهلوى... بلند
شهر، نسخه معجون مفرح...
توضيحات: نسخههاى طبّى اوست در علاج امراض گوناگون.
144
شماره ميكروفيلم: 45/5موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: حكيم عبدالحميد لكهنوى
نوع خط: نستعليق برگ: 30سطر: مختلف زبان: فارسى
آغاز: زيره سياه فلفل سياه برگ...سحل بوده...
توضيحات: در اسامى داروها و ادويه طبّى و موارد به كار برد آنها در
علاج بيماريهاى مختلف.
145
شماره ميكروفيلم: 49/3موضوع: طب
نام كتاب: بياض
نام مولّف: حكيم حسن رضا لكهنوى
نوع خط: نستعليق برگ: 53سطر: مختلف زبان: فارسى
آغاز: ديگر جهت قوت باه امساك و فربهى ...
توضيحات: ادامه نسخه در ميكروفيلم شماره .50/1در مسايل و
علاج بيمارىهاى جنسى وداروهاى قوت باه نگاشته شدهاست. در آخر
چندين صفحه آن مشتمل بر ادعيه واوراداست.
146
شماره ميكروفيلم: 25/8موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: حكيم على گيلانى )متوفّى 1018ه'.(
نام كاتب: محمّد شاه محمّد تاريخ كتابت: 1251ه'
نوع خط: شكسته برگ: 21سطر: 19زبان: فارسى
آغاز: حقيقه شقيقه كه بغايت شديد و هولناك بود و بيمار ضعيف زمان ...
توضيحات: در بيماريهاى مختلف و طريق علاج آنها نگاشته
شدهاست. اين بيماريها عبارتند ازصداع، درد سر، صرع، امراض
چشم، زكام، ضيق النفس و ذات الجنب مانند اينها...
147
شماره ميكروفيلم: 26/17موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: حكيم عبدالقادر خان شاهجهان پورى
نوع خط: شكسته برگ: 90سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: كافور سهاگه هر يك ربع درم قرنفل دوازده عدد فلفل شانزده عدد...
توضيحات: مجموعه مجرّبات است كه در مورد داروها و گياهان طبّى و
موارد به كار برد واستعمال و مقدار آن نگاشته شده است.
148
شماره ميكروفيلم: 20/6موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: ناشناس
تاريخ كتابت: 1075ه'.
نوع خط: شكسته برگ: 150سطر: 20زبان: فارسى
آغاز: ... نهمين... و چرب روغن بادام چرب نمود دو وزن اجزا عسل...
توضيحات: آغاز افتاده. مولف خواهر زاده عماد الدين محمود شيرازى
نگارنده چوب چينى مىباشد و اين بياض او مجموعه نسخههايى است
براى علاج بيمارىهاى مختلف.
149
ش ماره ميكروفيلم: 20/7موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: حكيم عبدالواحد
نوع خط: شكسته برگ: 89سطر: 11زبان: فارسى
آغاز: علاج درد سر حار ساذج... صباح ماليده صاف نموده شربت
نيلوفر، شربت آلو...
توضيحات: مشتمل بر امراض گوناگون و طريق علاج آنها است، از
جمله: علاج درد سر بارد ساذج، علاج درد سر دموى، علاج شقيقه،
علاج درد سر بلغمى، تركيب استعمال برگ تنبول، تركيب
استعمال آهك خوردنى و تنباكو خوردنى، علاج ذيابطيس، علاج
سوزاك، علاج استسقا لحمى و ورم، نسخهجات مقوّى باه و مبهى،
نسخهجات جريان، نسخهجات امراض رحم و امساك و دق و سل و امراض
قلب و معده و كبد و صرع و سعال و بواسير و برص و سنگ گرده و
مثانه و طحال و امراض دندان و چشم وغيره.
150
شماره ميكروفيلم: 21/1موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: حكيم اسماعيل اكبرآبادى
نوع خط: نستعليق برگ: 47سطر: 16زبان: فارسى
آغاز: نسخهها از بياض حكيم اسماعيل اكبرآبادى معروف به
حكيم... در جيب خود مىداشتند...
توضيحات: در چندين »قسمت« و »فصل« نگاشته شدهاست:
قسمت اول: امراض و علاج آن در چندين فصل: در بيان معجونات، در
علاج تبها، در امراض رحم، در امراض جرب و قوبا وغيره،
قسمت دوّم: در بيان جوارش و ديگر معجونات،
قسمت سوّم: در بيان مباشرت و آخرين فصل در بيان عرق شراب و
ديگر ادويهجات.
