Library of Hakeem Sayed Zillur Rahman, Aligarh, India
فهرست ميکروفيلم نسخه هاي خطي فارسي و عربي
كتابخانه سيّد ظلّ الرحمن، عليگر، هند
VOL.III
فهرستها
فهرست موضوعي
فهرست اسامي كتابها
فهرست مولّفين، مترجمين و شارحين
Book Page's Nos. 1-30 - 31-60 - 61-90 - 91-120 - 121-150 - 151-180 - 181-210 - 211-240 - 241-270 - 271-290
151
شماره ميكروفيلم: 21/2موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض
نام مولّف: مير سيّد وارث على اله آبادى
نوع خط: شكسته برگ: 126سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: ... گل كاسنى يا به آب كاسنى سه چهار بار... در چشم
كنند... آب كردن و خارش چشم وسرخى...
توضيحات: آغاز افتاده است. در بيان امراض چشم و علاج آنها،
امراض اورام و نسخه مرض صندل و دفع بواسير و درد دندان و نسخه
اكسير اعظم وغيره.
152
شماره ميكروفيلم: 13/6موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض اطبّاى لكهنو
نام مولّف: حكيم حسين على خان
نوع خط: نستعليق برگ: 50سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: نسخه نمك سليمانى از بياض جناب نانا صاحب حكيم
حسين على خان مرحوم...
توضيحات: مجرّبات و نسخههاى طبّى است براى امراض و
بيماريهاى گوناگون.
153
شماره ميكروفيلم: 4/3موضوع: طبّ
نام كتاب: بياض على گيلانى
نام مولّف: حكيم على گيلانى )متوفّى 1018ه'.(
نوع خط: نستعليق برگ: 52سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: شقيقه كه به غايت شديد و هولناك بود و بيمار ضعيف و
ماده مركب...
توضيحات: نامبرده از پزشكان دربار اكبر شاه بوده و اين اثر را
در علاج شقيقه و درد سر و بلغم و صفرا نگاشته و براى علاج آنها
نسخههائى از داروها و گياهان ترتيب دادهاست.
154
شماره ميكروفيلم: 26/12موضوع: طبّ
نام كتاب: بيست و پنج قضيه
نام مولّف: بقراط )متوفّى 377ق. م.(
تاريخ كتابت: 1158ه'
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 2سطر: 23زبان: عربى
آغاز: هذا كتاب ابتدا به بقراط عالم اليونانيين حكيم
المتطببين و ...
155
شماره ميكروفيلم: 16/8موضوع: طبّ
نام كتاب: تحريم الدفن جالينوس )ترجمه(
نام مولّف: ناشناس
تاريخ كتابت: 1264ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 6سطر: 18زبان: فارسى
آغاز: كتاب جالينوس الذى سمّاه كتاب تحريم الدفن...
توضيحات: اين اثر ترجمه رساله حكيم جالينوس )متوفّى 201ق.
م.( كه از يونانى به عربى ترجمه و در بيمارى و سكتههاى قلبى
نگاشته شدهاست و در آن توضيح داده شده كه در بعضى از بيماريها
حالتى به بيمار دست مىدهد كه گمان مىرود كه بيمار مرده در
صورتيكه بيمار زنده است. رساله حاضر، مقاله سوم از رساله
نامبرده مىباشد.
156
شماره ميكروفيلم: 37/4موضوع: طبّ
نام كتاب: تحفة المجرّبات
نام مولّف: ناشناس
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 139سطر: 14زبان: فارسى
آغاز: حمد و ثناى مر خالق بىنيازى را كه اول و آخر همه اوست و
فضل حكمت او بجز...
توضيحات: از كتب معروف طبّى چون »طبّ شمسى« »طبّ شهابى«
»عين الحيات« »ونسخههايى كه مجرّب نگارنده بودهاند در هشتاد و
چهار »باب« نگاشته شدهاست:
باب -1در علاج درد سر، -10در علاج رنگ كردن دندان و انگشتان، -
20در علاج خون شكم، -30در علاج سوختگى آتش، -40در علاج يرقان،
-50ترتيب خوردن چوب چينى، -60در خاصيت غلهها، -70در دفع بوى
سير و پياز، -80در راست كردن زهردانه براى جانوران، -84در
دانستن حضرت رجال الغيب.
157
شماره ميكروفيلم: 31/7موضوع: طبّ
نام كتاب: برء السّاعه )ترجمه(
نام مولّف: ناشناس
نوع خط: نستعليق برگ: 20سطر: 14زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين والصلوة على خير خلقه محمّد وآله
الطيبين الطاهرين قال الشيخ الحكيم محمّد زكريا الرازى ...
توضيحات: متن از محمّد زكريا رازى )متوفّى 320ه' / 932م.(
باسربندهاى »باب« در صداع، در زكام، درد دندان، صرع، خون بينى،
بواسير، جراحتها، سوختن به آت ش، عرق النسا وغيره
158
شماره ميكروفيلم: 31/5موضوع: طبّ
نام كتاب: قانونچه )ترجمه(
نام مولّف: محمود بن محمّد عمر چغمينى )متوفّى 745ه'./ 1344م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 29سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: اين رساله مرتب گشت برده »مقاله«. مقاله اوّل در امور
طبيعيه، بايد دانست كه طبيعت چيست بعضى گفتهاند...
توضيحات: در طبيعت و مزاج بدن انسان در ده »مقاله« نگاشته
شدهاست:
-1در امور طبيعيّه، -2در تشريح، -3در احوال بدن انسان، -
4در نبض، -5در تدبير تندرستان، -6در بيماريهاى سر، -
7در امراض كنار سينه تا پائين ناف، -8در امراض بقيه اعضا، -
9در بيماريهاى ظاهر بدن، -10در اطعمه و اشربه و كيفيت ادويه.
159
شماره ميكروفيلم: 5/1موضوع: طبّ
نام كتاب: ترويح الارواح
نام مولّف: ابن سعدالدين
تاريخ كتابت: 1161ه'.
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 610سطر: 21زبان: عربى
آغاز: لله احمد على ان جبلنى بقدرته طالبا لمعرفة...
توضيحات: در علامات و اسباب امراض و اعراض طبّى و علاج آن
توسط داروها و غذاهانگاشته شدهاست و مشتمل است بر »مقدمه«،
بيست »قول« و »خاتمه«. مقدمه: درباره بدن انسانى و »قولها« به
ترتيب زير مىباشد:
قول اوّل: فى احوال الدماغ، دوّم: فى احوال العين، سوّم: فى احوال
الاذن، چهارم: فى احوال الانف، پنجم: فى احوال اللسان، ششم: فى
احوال الحلق، هفتم: فى احوال الصدر، هشتم: فى احوال القلب،
نهم: فى احوال المعدة، دهم: فى احوال الكبد، يازدهم: فى احوال
الطحال، دوازدهم: فى احوال الامعاء و المقعد، سيزدهم: فى احوال
الكليه، چهاردهم: فى احوال اعضاء التناسل، پانزدهم: فى احوال
المفاصل و الرياح، شانزدهم: فى احوال الحميات و فساد الهواء،
هفدهم: فى احوال الاورام، هيجدهم: فى احوال تفرق الاتّصال و
الجراحات، نوزدهم: فى احوال الزينة، بيستم: فى احوال السموم
المشروبة.
160
شماره ميكروفيلم: 9/2موضوع: طبّ
نام كتاب: تعليمات بهادر شاهى
نام مولّف: حكيم عسكرى
نام كاتب: سيّد احمد على تاريخ كتابت: 1220ه'.
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 238سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على سيّد
الانبياء و المرسلين...
توضيحات: در هفت »اظهار« نگاشته شدهاست:
-1در فضيلت علم طبّ، -2در آداب و اخلاق، -3در آنكه چند
علم را به طريق اجمال دانستن ضرورى است، -4در حد طبّ، -5در
حد صحت و مرض و ابحاثى كه به آن هردو تعلق دارد، -6در موضوعات
طبّ، -7در تقسيم طبّ.
161
شماره ميكروفيلم: 21/5موضوع: طبّ
نام كتاب: تعليم المبتدى = آفتاب نبض
نام مولّف: حكيم الياس دى سلوا
نوع خط: نستعليق برگ: 85سطر: 17زبان: اردو
آغاز: سجده اور پرستش خاص اور سبهى قادر مطلق اور خلق ارض...
توضيحات: در بيان اقسام نبض و تقسيم اعضاى جسم انسانى و
اسماى انگشتان نباض.
162
شماره ميكروفيلم: 44/7موضوع: طبّ
نام كتاب: تنشيط الاذهان فى بحث الاركان
نام مولّف: حكيم محمّد ابراهيم لكهنوى
نوع خط: نستعليق برگ: 24سطر: 9زبان: عربى
آغاز: الحمد لله الذى له مافى السموات و مافى الارض ...امابعد
فيقول العبد المتمسك بالله القوى العظيم ...
توضيحات: مولّف اين اثر را براى پسر خود حكيم محمّد عبدالعلى
نگاشته و مغلقات و اعتراضات علم طبّ را با ارائه جوابهاى مدلّل حل
نموده است.
163
ش ماره ميكروفيلم: 50/2موضوع: طبّ
نام كتاب: ثمار الكتب الطبّية )جلد اوّل( = شرح جوامع الاسكندرانيين
نام مولّف: ابو الفرج عبدالله بن طيّب
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 321سطر: 25زبان: عربى
آغاز: ثمار الكتب الطبّية السّتة العشر املا ابى الفرج عبدالله
بن الطيّب عرض هذا الكتاب النظر فى الفرق الطبّية...
توضيحات: شرح مجموعه 16كتابى است كه جالينوس در
زمينههاى مختلف علم طب از ميانكتب اطباء مشهور چون
انقيلاروس، جاسيوس، ثاودوسيوس و اكيلاهاوس گردآورده و اطباء
اسكندريه آن را به صورت كتاب درسى درآورده و شروح زيادى بر آن
نگاشته شدهاست، از جمله شارحين اين مجموعه: ابوالفرج عبدالله
بن الطيّب )معاصر ابن سينا( است كه شانزده كتاب جالينوس را
شرح نموده. وى از اطباء حاذق واز شاگردان ابوالحسن بن خمّار بود و
علاوه بر اين كتاب شرحهايى بر كتابهاى طبى ديگر چون كتاب
المائة، كتابالطب الكلّى از ابوسهل مسيحى، مقاله قسطا بن لوقا
فى الفرق بين الروح و النفس و اختيارات العلاج دارد. نسخه ثمار
الكتب از جمله شروح ناياب است كه مجموعه آن در ذخيره حكيم
ظلّالرحمن موجود است.
164
شماره ميكروفيلم: 50/3موضوع: طبّ
نام كتاب: ثمار الكتب الطبّية )جلد دوّم(
نام مولّف: ابو الفرج عبدالله بن طيّب
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 250سطر: 25زبان: عربى
آغاز: ... فى البول و الله تعالى هو المعين فنقول الهضوم ثلثة
احدها فى...
165
شماره ميكروفيلم: 4/6موضوع: طبّ
نام كتاب: جامع الفوائد = طبّ يوسفى = شرح علاج الامراض
نام مولّف: يوسف بن محمّد بن يوسفى هروى ) 950ه'./ 1544-3م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 57سطر: 16زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة على محمّد... اين كتاب در
علم طبّ و بهرهمند كرده لاجرم عنان قلم بصورت اين مرقوم كه
بجامع الفوايد موسوماست...
توضيحات: در بيمارىهاى مختلف و طريق علاج آن در چندين
»باب«:
باب -1امراض سر، -2امراض چشم، -3امراض حلق، -15آماس
جگر، -20امراض خاص مردان، -25بيماريهاى مختلف، -26گزيدگيها،
-27بيمارى عقر.
166
شماره ميكروفيلم: 23/1موضوع: طبّ
نام كتاب: جوامع الاسكندرانيين
نام مولّف: جالينوس )متوفّى حدود 201ق. م.(
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 210سطر: 21زبان: عربى
آغاز: جوامع الاسكندرانيين لكتاب جالينوس فى فرق الطبيّة
المسمّى اراسيس قسم...
توضيحات: مجموعه 16كتابى است به شرح زير كه جالينوس آن
را در زمينههاى مختلف علمطب از ميان كتب اطباء مشهور گردآورى
نمودهاست:
كتاب فى الفرق الطبّية، كتاب الصناعة الصغيرة، النبض
الصغير، كتاب اغلوقن، كتاب الاسطقسات، كتاب المزاج، كتاب
القوى الطبيعيّة، كتاب التشريح، كتاب العلل و الاغراض، كتاب
علل الاعضاء الباطنة، كتاب البحران، كتاب ايام البحران، كتاب
حيلة البرء، كتاب تدبير الاصّحاء، كتاب تشريح العصب، كتاب
تشريح العروق.
167
شماره ميكروفيلم: 26/1موضوع: طبّ
نام كتاب: حاشيه بر شرح اسباب و علامت
نام مولّف: حكيم محمّد شريف بن حكيم محمّد اكمل خان دهلوى
)متوفّى 1222ه'./ 1807م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 152سطر: 21زبان: عربى
آغاز: الحمد لله الذى خلق الانسان و انعمه انواع النعم... بعد
فيقول احوج المربوبين العبد الضعيف شريف بن حاذق الملوك
حكيم محمّد اكمل خان بن حكيم محمّد و اصل خان غفرالله...
توضيحات: در بيان امراض مختلف، اول نام بيمارى را ياد كرده
سپس سبب و علامات را مىآورد مانند صداع و خبط و حمق وغيره.
168
شماره ميكروفيلم: 26/3موضوع: طبّ
نام كتاب: خفى علائى
نام مولّف: سيّد اسماعيل بن حسن حسينى جرجانى )متوفّى
531ه'./ 1137ه'.(
تاريخ كتابت: 1150تا 1157ه'.
ن وع خط: نستعليق برگ: 55سطر: 23زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين والصلوة على محمّد ...امابعد چون خادم
دعاگوى اسماعيل ...
توضيحات: به دستور امير سپهسالار بهاء الدّين علاء الدوله قزل
ارسلان و ليعهد اتسز پسرخوارزمشاه در ) 506ه'./ 1114م.( در دو بخش
»علمى و عملى« نگاشته شدهاست. بخش يكم در دو »مقاله«: -1حفظ
صحت، -2تقديم المعرفة، بخش دوم در هفت »مقاله«: -1وصيت به
طبيب، -2علاج بيماريهاى سر تا پا، -3تبها، -4آماسها، -5شكستن
استخوان، -6پاك داشتن بشره، -7سموم.
169
شماره ميكروفيلم: 31/6موضوع: طبّ
نام كتاب: خلاصة الادويه
نام مولّف: مير جان
نام كاتب : مظهر على تاريخ كتابت: 1251ه'
نوع خط: نستعليق برگ: 55سطر: 22زبان: فارسى
آغاز: حمد وافر حكيمى را كه از دو حرف كاف و نون جميع مخلوقات را
در شش روز پيدا نمود...
توضيحات: در سال 1235ه'. در عهد غازى الدّين حيدر نگاشته شده
است. اسامى ادويه است به ترتيب حروف تهجّى با ذكر خاصيتهاى
آن و اين كه براى كدام بيمارىها استعمال مىشود.
170
شماره ميكروفيلم: 2/2موضوع: طبّ
نام كتاب: خلاصة العيش عالم شاهى
نام مولّف: مظهر بن مظفر ملقب به روشن الدوله رستم جنگ ظفر خان
تاريخ كتابت: 1177ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 224سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: حمد بيقياس و ستايش با سپاس آفريدگارى را سزد كه
خلقت انسان را...
توضيحات: انجام افتاده است. به سال 1177ه'./ 1764-3م. به نام
شاه عالم دوّم پادشاه مغولى ) 1221-1173ه'( در دو »مطلب« و هر مطلب
در بيست »باب« نگاشته شدهاست.
مطلب اول: در احوال مردان و آرايش و حسن معاشرت ايشان در بيست
»باب«: باب-1مزاج و احوال عضو تناسلى، -5اوقات ممدوح و مذموم
قربت، -10حقنهها ومعمولات باه يه، -15مغلظات و مطولات، -
20حبس نفس و در اختيار آوردن خود.
مطلب دوم: مختصّ زنان و مداواى ايشان، تقويت و ذكر اسرار
ايشان در - 20باب«: -1اوصاف زنان، -5صفات مردان، -10ادويه
مفرده و مركّبه باهيه -11مضيقات و خوشبو كنندهها و لذت افزا
كه ايشان را به حد جنون كشد، -20علم قيافه زن و مرد.
171
شماره ميكروفيلم: 13/4موضوع: طبّ
نام كتاب: خير التجارب
نام مولّف: محمّد خان معروف به خير انديش خان
نام كاتب: محمّد فاضل بن محمّد افضل
نوع خط: نستعليق برگ: 112سطر: 20زبان: فارسى
آغاز: باب اول در امراض سر مشتمل بر بيست و پنج فصل، فصل
اوّل در صداع...
توضيحات: در عهد عالمگير در سال 1095ه'./ 1683م. در سه »مقاله«
و هر مقاله را در چندين »باب« نگاشته است: مقاله اول: در علامات و
دلايل، مقاله دوّم: در همه اعضاى بدن، مقاله سوّم در داروها و اوزان.
172
شماره ميكروفيلم: 10/5موضوع: طبّ
نام كتاب: دستورات العلاج
نام مولّف: مير محمّد هاشم بن حكيم محمّد هادى مخاطب به علوى خان شيرازى )متوفّى 1162ه'./ 1749م.(
نام كاتب: مظهر على تاريخ كتابت: 1246ه'.
نوع خط: شكسته برگ: 9سطر: 18زبان: فارسى
آغاز: دستورات العلاج سوء القنيه و انواع اقسام استسقا بدانكه سوء...
توضيحات: در علاج بيماريها توسط غذاها، ميوهها و نباتات و
گياهان طبّى نگاشته شدهاست.
173
شماره ميكروفيلم: 38/1/1موضوع: طبّ
نام كتاب: دستور الاطبّاء
نام مولّف: امان الله حسينى متخلص به امانى )متوفّى 1046ه'./
1636م.(
نام كاتب: على... تاريخ كتابت: 1253ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 225سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: ستايش خرد ستاى و نيايش هوش گزين كه دستگاه معرفت...
توضيحات: در اغذيه و اشربه و علاج بيماريها توسط آنها در شصت
»تدبير« و »خاتمه«. تدبير -1در احوال انواع شراب و فوايد و ضرر آن، -2تعريف غذا، - 3لحوم، -4لبنيات، -5دهنيات، -6حلويات، -7بقول و كيفيت آن، - 8نمكها، -9در خواص فلزات كه از آن كشته سازند، -10ادويه كه
استفراغ را مدد دهد، -20ضعف قوت هاضمه، -30در بيان احوال دق و
سرفه، -40در بيان احوال منى، -50در معالجات آماس، -60در احوال
آبله فرنگ.
174
شماره ميكروفيلم: 26/16موضوع: طبّ
نام كتاب: دستور الطب
نام مولّف: محمّد بن زكريا رازى )متوفّى 320ه'./ 933م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 8سطر: 23زبان: عربى
آغاز: قال الفاضل الفيلسوف الكامل محمّد بن زكريا رازى كنت
عند الوزير ابوالقاسم ...
175
شماره ميكروفيلم: 12/2موضوع: طبّ
نام كتاب: دستورالعلاج
نام مولّف: سلطان على طبيب خراسانى
نام كاتب: نقى خان تاريخ كتابت: 1256ه'.
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 126سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: جواهر حمد و ثناى خداى را عزّ و جل كه حكيم حاذق است و
ستايش و شكر بيقياس رحيمى را...
توضيحات: به دستور محمود شاه دراخسى كه از درمان وى شفا
يافته بود و به نام ابوالغازى سلطان ابوسعيد بهادرخان در سال
930ه'./ 1524م. يا 1527/933م. در يك »مقدمه« و دو »مقاله«
نگاشتهاست:
مقدّمه: در حفظ صحت و بيان حد طبّ و تندرستى و بيمارى و نبض
م قاله اول: در امراض مختص به عضوى در 25باب، دوّم: در امراض غير
مختص به عضوى در 8باب.
176
شماره ميكروفيلم: 24/1موضوع: طب
نام كتاب: دستورالعلاج
نام مولّف: سلطان على طبيب خراسانى
تاريخ كتابت: 1223هجرى
نوع خط: نستعليق برگ: 345سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: جواهر حمد و ثنا خداى را عزّ و جل كه حكيم حاذق است و
ستايش شكر بى قياس رحيمى ...
177
شماره ميكروفيلم: 25/5موضوع: طبّ
نام كتاب: دستور العمل شفايى خان = تحفة الصفويه
نام مولّف: حكيم شفائى خان )زنده در 1252ه'./ 1826م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 183سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين والصلوة... باب اوّل در امراض سر و
دماغ و از آنجمله صداع...
توضيحات: در بيان بيماريهاى سر درد، بلغم، نزله و زكام در
بيست »باب« نگاشته و به ذكر معالجه امراض يادشده پرداخته است.
178
شماره ميكروفيلم: 23/5موضوع: طبّ
نام كتاب: دلائل البول
نام مولّف: يوسف بن محمّد معروف به يوسفى هروى
تاريخ كتابت: 942ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 6سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: بعد از سپاس حكيم مطلق جل ذكره و پس از درود بر رسول بر
حق صلى الله عليه و آله...
توضيحات: پس از نوشتن رساله »دلايل النبض« در سال 942ه'./
1535م. در هفت »نوع« نگاشتهاست:
-1لون بول، -2قوام بول، -3صفا و كدورت بول، -4رايحه بول، -
5زبد در بول، -6رسوب آن، -7مقدار بول.
179
شماره ميكروفيلم: 23/4موضوع: طبّ
نام كتاب: دلائل النبض
نام مولّف: يوسف بن محمّد معروف به يوسفى هروى )متوفّى
950ه'./ 1544م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 6سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله النافع الحكيم العلام و الصلوة على زبدة
الانبياء و اولاده الكرام و اصحابه العظام بعده پوشيده نباشد كه
اين سطرى چند است...
توضيحات: در سال 942ه'./ 1535م. در ده »جنس« نگاشته است. -
1مقدار انبساط، -2قرعنبض، -3زمان حركت، -4زمان سكون، -
5قوامتپش، -6كيفيت جسم عروق، -7رطوبت ما فى العروق، -
8استوا و اختلاف در احوال نبض، -9انتظام وعدم انتظام، -10وزن.
180
شماره ميكروفيلم: 30/5موضوع: طب
نام كتاب: رساله آتشك )نارالافرنجية(
نام مولّف: عماد الدّين بن مسعود بن محمود شيرازى )متوفّى در
قرن يازدهم هجرى(
نوع خط: نستعليق برگ: 156سطر: 13زبان: عربى
آغاز: و الحمد لله رب العالمين يا معشر القوم انّى تصفحّت زبر
الحكماء و تتبّعت كتب القدماء...
توضيحات: در بيمارىهاى آتشك و جذام نگاشته شده و براى درمان
و مداواى آن داروهاى مختلف را تجويز نمودهاست.
