Library of Hakeem Sayed Zillur Rahman, Aligarh, India
فهرست ميکروفيلم نسخه هاي خطي فارسي و عربي
كتابخانه سيّد ظلّ الرحمن، عليگر، هند
VOL.III
فهرستها
فهرست موضوعي
فهرست اسامي كتابها
فهرست مولّفين، مترجمين و شارحين
Book Page's Nos. 1-30 - 31-60 - 61-90 - 91-120 - 121-150 - 151-180 - 181-210 - 211-240 - 241-270 - 271-290
211
شماره ميكروفيلم: 16/4موضوع: طبّ
نام كتاب: صادقه )شرح رساله قبريه بقراط(
نام مولّف: محمّد يوسف بن عبداللطيف )شارح(
تاريخ كتابت: 1264ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 9سطر: 18زبان: عربى
آغاز: الحمد لله الذى خلق الموت و الحياة و طار على الانسان
بحكمه و قدره... و بعد فهذه رسالة شريفة غريبة لما كانت...
توضيحات: متن از حكيم بقراط )متوفّى 377ق. م.( كه از يونانى
توسط حنين بن اسحاق بغدادى )متوفّى 260ه'./ 873م.( به زبان
عربى ترجمه شدهاست.
212
شماره ميكروفيلم: 18/3موضوع: طبّ
نام كتاب: طبّ اكبر = طبّ اكبرى
نام مولّف: محمّد اكبر بن حاجى محمّد مقيم ارزانى )متوفّى
1130ه'./ 1718م. (
نام كاتب: حكيم دون اگوستين دى سلوا تاريخ و محلّ كتابت:
1844م. بهرتپور
نوع خط: نستعليق برگ: 392سطر: 21زبان: فارسى
آغاز: صحيحترين كلامى كه مشام ناطقه دانش آيين را كه آينه
ادراك محسوسات...
توضيحات: ادامه نسخه در ميكروفيلم شماره .19/1در سال
1112ه'./ 1700م. در دو »جلد« نگاشته شدهاست. جلد يكم آن در
دوازده و جلد دوّم آن در پانزده »باب«:
جلد اوّل: باب -1امراض سر، -2امراض چشم، -3امراض گوش، -4بينى،
-5زبان، -6لب، -10امراض قلب، -11ثدى )پستان(
جلد دوّم: باب -1امراض كبد، -2يرقان، -3امراض امعا، -4امراض
مقعد، -5بيماريهاى گرده، -10بيماريهاى پشت و اطراف آن، -15امراض
متفرقه.
213
شماره ميكروفيلم: 19/2موضوع: طبّ
نام كتاب: طبّ اكبر = طبّ اكبرى
نام كاتب: شهاب الدين
نوع خط: نستعليق برگ: 312سطر: 19زبان: فارسى
آغاز: قواى اربعه جگر يا در بعض آن قوى آفت و خلل عارض شود و
سبب ضعيفى وى...
214
شماره ميكروفيلم: 19/3موضوع: طبّ
نام كتاب: طبّ اكبر = طبّ اكبرى
تاريخ كتابت: 1280م.
نوع خط: نستعليق برگ: 437سطر: 21زبان: فارسى
آغاز: صحيحترين كلامى كه مشام ناطقه دانش آئين را كه آئينه
ادراك محسوسات...
توضيحات: ادامه نسخه در ميكروفيلم شماره .20/1
215
شماره ميكروفيلم: 15/2موضوع: طبّ
نام كتاب: الطبّ الجديد الكيميائى
نام مولّف: براكلسوس
نوع خط: نستعليق برگ: 71سطر: 17زبان: عربى
آغاز: قال الش يخ الاجل الرئيس ابوعلى حسين بن عبدالله بن
سينا لما جرت عادة الحكماء...
توضيحات: در طبّ شيمى نگاشته شدهاست باسر بندهاى »فصل«:
فصل فى العناصر، فصل فى الصور، فصل فى المزاج،
فصل فى كيفيت عروض الامراض، فصل فى الحل الحل، فصل فى
استخراج روح.
216
شماره ميكروفيلم: 4/2موضوع: طبّ
نام كتاب: طبّ الملوك
نام مولّف: محمّد بن على بن محمّد النخجوانى
نام كاتب: محمّد صالح تاريخ كتابت: 1183ه'.
نوع خط: نسخ برگ: 149سطر: 17زبان: عربى
آغاز: الحمد لله الذى اذهب عنا الحزن و درس منا الشدائد و الهموم
التى كانت....
توضيحات: علايم و تشخيص امراض و معالجات آن و نيز در اغذيه و
اشربه نگاشته است. اين امراض عبارتند از اسهال، فالج، سعال و
قولنج.
217
شماره ميكروفيلم: 31/4موضوع: طبّ
نام كتاب: طبّ حبيبى
نام مولّف: ناشناس
نوع خط: نستعليق برگ: 67سطر: 14زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله على ما خلق الاشياء كلّها و جعلها...بر خرد پروران
دانش پژوه پوشيده نماند كه بعضى نسخهها...
توضيحات: مجموعه نسخههاى متفرقه است در علاج بيمارهاى باه،
سوزاك، چشم و معده.
218
شماره ميكروفيلم: 2/6موضوع: طبّ )منظوم(
نام كتاب: طبّ صديقى
نام مولّف: ابوبكر صديق ناگورى
نوع خط: نستعليق مايل به شكسته برگ: 54سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: گشايم زبان را بحمد حكيم كه او هست خلاق عرش عظيم
توضيحات: تأليف سال 1024ه'./ 1615م.
منظومه ايست در - 122فصل« يا »باب« كه در شرح امراض مختلف و
طريقه علاج آن نگاشته شده است.
-1توحيد، -2نعت پيامبر، -3ستايش چهار يار، -4دانستن امراض
كه در كدام ماه كدام بيمارى عايد مىگردد، -5شناختن مزه دهان كه
كدام مرض حادث شدهاست، -6دفع درد شقيقه، -7دفع سر سام، -
8دفع صرع، -9دوران سر، -10فالج، -15نزول الماء، -20دفع خشم، -
30دفع كلفه، -40سپرز و جگر و سرفه، -50معجون قرنفلى، -
60داروها براى بيماريهاى شكم، -70سرفه، -80دفع زهرها ودفع عمل
افسون، -90تب و لرزه، -100ستردن موها، -111مسايل ولادت، -
112دفع خشكى زبان عورت پس از زايمان، -122علاج بچههاى
شيرخوار.
219
شماره ميكروفيلم: 24/5موضوع: طبّ
نام كتاب: طبّ فيروز شاهى
نام مولّف: شاه قلى
تاريخ كتابت: 1265ه'
نوع خط: نستعليق برگ: 38سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: بعد از حمد بسيار و ثناء بيشمار مر خالق الليل و النهار
كه باشارت كن فيكون ...
توضيحات: مولّف اين اثر را در علاج جانوران در - 29باب« نگاشته
شدهاست:
باب -1فربه كردن جانوران و معالجت آن، -2از براى شناختن دمه و
معالجت آن، -5جانورى كه آب از دهن پرتابد معالجه آن، -10ماهى و
معالجت آن، -15درمعالجه جانورى كه خشك شود، -20در معالجه آماس
كف پاى كه تلى گويند، -29فربه كردن جانوران كلان.
220
شماره ميكروفيلم: 4/1موضوع: طبّ )منظوم(
نام كتاب: طبّ منظوم
نام مولّف: حكيم صادق بن حكيم كاظم رضوى
نوع خط: نستعليق برگ: 171سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: از پس حمد طبيب حق و نعت مصطفى هم مديح اهلبيت پاك و اصحاب صفا
توضيحات: در چهار »قسم« نگاشته است طبّ عملى و طبّ نظرى و
نيز جزئيات و فروعات آنرا به نظم شرح نمودهاست. اوّل: امورات
طبيعى، دوّم: معرفت، سوّم: علّت، چهارم: دلايل.
221
شماره ميكروفيلم: 18/2موضوع: طبّ
نام كتاب: عجاله نافعه
نام مولّف: حكيم محمّد شريف خان بن حكيم محمّد اكمل خان دهلوى
)متوفّى 1222ه'./ 1807م.(
نوع خط: شكسته برگ: 295سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله الذى... امابعد مىگويد معترف بجهل و نادانى خود
محمّد شريف خان...
توضيحات: انجام افتاده است. اسامى ادويه طبّى را به ترتيب
الفبايى آورده است هر حرف در يك »باب« و نيز طريق علاج بيماريها
را توسّط همين داروها مشخّص نمودهاست.
222
شماره ميكروفيلم: 13/2موضوع: طبّ
نام كتاب: علاج الاطفال
نام مولّف: سيّد فضل على مخاطب به شفائى خان
تاريخ كتابت: 1257ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 155سطر: 11زبان: فارسى
آغاز: حمد بيحد و ثناى بيعدد واجب الوجودى را سزد كه انسان را از
كتم عدم بيرون...
توضيحات: در سال 1252ه'./ 1836-7م. به نام راجه چندولعل
مهاراجه در هفتاد »باب« نگاشته است. در ديباچه مىگويد: اكثر
دوستان خصوصا حكيم مير محمّد على خان مىفرمودند كه در بلده
حيدرآباد اكثر نسوان پس از تولّد و نيز اطبّا متوجه به اطفال
نمىشوند، چند برگ نوشتم تا حاوى معالجات زنان و كودكان باشد و
آنرا از »قانون« ابن سينا، »مفرح القلوب« و »خلاصة التجارب«
برآوردم.
فصل -1تدبير حامله، -2دانستن امزاج اطفال، -3ريح الصبيان و
ام الصبيان، -4عطسه، -5عطاس، -10گريه اطفال، -30سعال، -
40هيضه، -50خروج مقعد، -60معالجه امراض جلدى.
223
شماره ميكروفيلم: 31/11موضوع: طبّ
نام كتاب: علاج امراض
نام مولّف: ناشناس
نوع خط: نستعليق برگ: 73سطر: 16زبان: فارسى
آغاز: امراض سر و اين مشتمل بر بيست و پنج فصل، فصل اوّل در
صداع درد سر اگر از خون باشد علامت آن ...
توضيحات: انجام افتاده. در علاج امراض گوناگون در چندين »فصل«
به شرح زير نگاشته شدهاست:
-1تدابير اقسام صداع، -2تدبير سرسام، ماليخولياو فالج،
صرع، سكته و اختلاج، -3تدبير چشم، گوش و بين، لب و دهان و گلو
و حلق، -4تدبير مثانه و كليه.
224
شماره ميكروفيلم: 4/4موضوع: طبّ
نام كتاب: عين الحياة
نام مولّف: يوسف بن محمّد بن يوسفى هروى )متوفّى 950ه'./
1543-4م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 77سطر: 12زبان: عربى
آغاز: ان اقوى غذاء يقوّى به الحرارة الغريزة...
توضيحات: نامبرده در تأليف اين اثر از كتب معروف طبّى بويژه
از القانون، الحاوى و المنهاج استفاده برده و آنرا در سه »مقصد«
نگاشته است:
مقصد اوّل: فى تحقيق الحرارت الغريزة، -2فى الاشياء المقوية
لها و المعمرة، -3فى الاشياء المضعفة لها و النافعة.
225
شماره ميكروفيلم: 23/12موضوع: طبّ
نام كتاب: عين الحيات )چوب چينى(
نام مولّف: محمّد هاشم بن محمّد طاهر پزشك تهرانى
نام كاتب: سيّد هدايت تاريخ كتابت: سنه 31شاه عالم
نوع خط: نستعليق برگ: 59سطر: 19زبان: فارسى
آغاز: سپاس چون انفاس عيسوى روح پرور و جانفزاى لايق بارگاه
كبريانى ...
توضيحات: براى شاه سليمان صفوى ) 1105 -1077ه'( در خواص
چوب چينى در يك »مقدمه« و دو »مقاله« و چندين »فصل« و »بابها«
نگاشته است:
مقدمه: در بيان كيفيت اطلاع چوب چينى، مقاله اوّل: درمزاج ومنافع
و ساير آنچه بهچوب چينى تعلق دارد در نه »باب « و هر باب در چند
»فصل«، مقاله دوّم: عشبهمغربيه در دو »باب« در ديباچه از حدوث
مرض آتشك و رساله حكيم عمادالدّين محمود درباره چوب چينى ياد
مىكند.
226
شماره ميكروفيلم: 25/3موضوع: طبّ
نام كتاب: عين الخواص )ترجمه فارسى(
نام مولّف: امير ابونصر اسفار بن رستم الديلمى
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 34سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: هر آنكس را حاجت و مرادى باشد هزار نوبت اين بيت را
بخواند بى شك ...
توضيحات: در سه »مقالت« و هر »مقاله « مشتمل بر چند »فصل« و
هر فصل بر چندين »نوع« مىباشد. مقاله اوّل در حيوانات، دوّم در
نباتات و اشجار و حشايش سوّم در بيان جواهرات و سنگهاى كانى.
227
شماره ميكروفيلم: 33/4موضوع: طبّ
نام كتاب: فروق الامراض
نام مولّف: ناشناس
نوع خط: نستعليق برگ: 22سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: فرق در سبات و سكته آنست كه خداوند سباترا بجهد
بيدار توان كرد...
توضيحات: متن عربى از نجيب الدّين محمّد بن على بن عمر
سمرقندى )مقتول در 619ه'./ 1222م( در بيماريهاى صرع، سكته،
تشنجات دماغى، سرسام و ديوانگى.
228
شماره ميكروفيلم: 16/1موضوع: طبّ
نام كتاب: فروق الامراض
نام مولّف: نجيب الدين محمّد بن على بن عمر سمرقندى )مقتول
در 619ه'./ 1222م.(
تاريخ كتابت: 1264ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 35سطر: 18زبان: عربى
آغاز: الحمد لله الذى هدانا لهذا و ما كنا لنهتدى لولا ان هدانا الله
و نشكره على...
229
شماره ميكروفيلم: 26/10موضوع: طبّ )منظوم(
نام كتاب: فوائد الانسان
نام مولّف: حكيم دوائى گيلانى )متوفّى 1004ه'./ 1595م.(
تاريخ كتابت: 1150تا 1157ه'
ن وع خط: نستعليق شكسته برگ: 73سطر: 23زبان: فارسى
آغاز: اين چه حكمت ميمون و چه نعمت گوناگونست كه حكيم
ذوالجلال و منعم بى زوال ...
توضيحات: مولف چشم پزشك و جراح اكبر پادشاه ) 1014 -
964ه'(بوده و اين اثر را به نام همان شاه در مدت سه سال در -
3000بيت« سروده است در اصل بيان منافع و خواص اشياء است به
ترتيب حروف تهجى.
230
شماره ميكروفيلم: 7/5موضوع: طبّ )منظوم(
نام كتاب: فوائد الانسان
نام مولّف: حكيم دوائى گيلانى
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 103سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: ... پان و كيله هر دو لفظ هنديست و بعربى پان را تنبول...
توضيحات: ادامه نسخه در ميكروفيلم شماره .8/1
231
شماره ميكروفيلم: 20/4/2موضوع: طبّ )منظوم(
نام كتاب: فوايد اخيار = فوايد يوسفى
نام مولّف: يوسف بن محمّد معروف به يوسفى هروى )متوفّى
950ه'./ 1544م.(
تاريخ كتابت: 1191ه'.
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 13سطر: 16زبان: فارسى
آغاز: بدان چونكه گفتى سپاس و درود كه در فن طبّ
است اين قطعها
توضيحات: طبّ منظوم است كه در سال ) 913ه'./ 1507-8م.( آنرا
سروده و هر مسئله طبّى را در يك قطعه، يا دو يا سه و گاهى در شش
»بيت« گزارش كرد، و به اين سربندها آغاز مىشود در وصف كتاب،
غرض از طبّ، فصد، علامت رنگ چشم، علامت بول وغيره.
232
شماره ميكروفيلم: 23/9موضوع: طبّ )منظوم(
نام كتاب: فوايد اخيار = طبّ يوسفى
نام مولّف: يوسف بن محمّد معروف به يوسفى هروى )متوفّى
950ه'./ 1544م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 17سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: بدان چونكه گفتى سپاس و درود كه در فن طبّ است اين قطعها
233
شماره ميكروفيلم: 17/5موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين
نام مولّف: نجيب الدين محمّد بن على بن عمر سمرقندى )مقتول
در 619ه'./ 1222م.(
نوع خط: نسخ برگ: 103سطر: 15زبان: عربى
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على... قال الامام
العلامة سيّد الحكماء نجيبالملة و الدين...
توضيحات: ادامه نسخه در ميكروفيلم شماره 18/1ثبت است. در
بيمارىها و تراكيب و مفردات ادويه در - 19باب« نگاشتهاست:
-1فى الاشربة و الربوب، -2فى الجوارشات و المعجونات، -3فى
الحبوب والايارجات، -4فى المطبوخات و النقوعات، -5فى الحقن و
الشيافات، -10فىالاضمدة و الاطلية و الكمادات، -19فى ادوية
الشعر.
234
شماره ميكروفيلم: 43/2موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين
نام مولّف: حكيم محمّد ابراهيم لكهنوى
نوع خط: شكسته برگ: 80سطر: 24زبان: فارسى
آغاز: اطريفلات، مقوى و منقى دماغ مع تحليل رياح و... تبخير،...
هليله زرد...
توضيحات: در داروها و گياهان طبّى، معجونات و اطريفلات و حلواى
مقوى و حبوبات و سفوفات و شكنجبين موارد به كار بستن آنها
نگاشتهاست.
235
شماره ميكروفيلم: 2/5موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين جلالى
نام مولّف: جلال الدين بن امين الدين كازرونى )از سده يازدهم هجرى(
نوع خط: نستعليق برگ: 160سطر: 24زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على خير خلقه
محمّد و آله... امابعد بدانكه اينمقالت...
توضيحا ت: بر مبناى مقالت دوّم »اختيارات بديعى« حاجى زين
عطار در سى و سه »باب« نگاشته شدهاست. در ديباچه مىگويد:
»حاج زين عطار مركّبات را به طور كامل بيان نكرده و من، آن
فروگذاشتهها را از قرابادين التقاط كرده و آنچه از استادان تحقيق
كرده و دانسته و تجربه كرده بر آن افزودم«.
236
شماره ميكروفيلم: 17/2موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين جلالى
نام مولّف: جلال الدين بن امين الدين كازرونى )از سده يازدهم هجرى(
نوع خط: نستعليق برگ: 263سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين... امابعد بدانكه اين مقالت دوّم از
كتاب اختيارات...
237
شماره ميكروفيلم: 42/3موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين شفائى
نام مولّف: مير مظفر بن محمّد حسينى شفائى )متوفّى 1037ه'./
1628م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 166سطر: 14زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله الحكيم العليم و الصلوة على من اوتى الحكمة
الكتاب الكريم و هو...
توضيحات: نامبرده پزشك روزگار شاه عباس يكم ) 995ه'./
1037م.( بوده و اين اثر را در يك ديباچه كوتاه در ذكر ادويه و سپس
بابهايى به ترتيب حروف تهجّى نگاشته و نيز داروها و موارد به كار
بستن آنها را آوردهاست.
238
شماره ميكروفيلم: 17/3موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين شفائى
نام مولّف: حكيم مظفر بن محمّد حسينى شفايى اصفهانى
نوع خط: نستعليق برگ: 136سطر: 18زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله الحكيم العليم و الصلوة على خير من... فقير
حقير مظفر بن محمّد الحسينى الشفائىدر...
239
شماره ميكروفيلم: 7/4موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين شفائى
نام مولّف: حكيم مظفر بن محمّد حسينى شفايى اصفهانى
نام كاتب: درگا پرشاد تاريخ كتابت: 1284ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 148سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله العليم الحكيم و الصلوة و السلام على من اوتى
الحكمة و الكتاب الكريم و هو...
240
شماره ميكروفيلم: 7/3موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين علوى خان
نام مولّف: مير محمّد هاشم بن حكيم محمّد هادى مخاطب به علوى خان شيرازى )متوفّى 1162ه'./ 1749م.(
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 173سطر: 21زبان: فارسى
آغاز: بدانكه اشربه از تراكيب قديمه معتبرهاند و به اعتقاد
جمعى اول كسى كه تأليف... توضيحات: اسماى مركّبات است به
ترتيب الفبايى و هر حرف در يك »باب«.
