Library of Hakeem Sayed Zillur Rahman, Aligarh, India
فهرست ميکروفيلم نسخه هاي خطي فارسي و عربي
كتابخانه سيّد ظلّ الرحمن، عليگر، هند
VOL.III
فهرستها
فهرست موضوعي
فهرست اسامي كتابها
فهرست مولّفين، مترجمين و شارحين
Book Page's Nos. 1-30 - 31-60 - 61-90 - 91-120 - 121-150 - 151-180 - 181-210 - 211-240 - 241-270 - 271-290
241
شماره ميكروفيلم: 10/2/2موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين فرنگى
نام مولّف: حكيم جوزى دى سلوا
تاريخ كتابت: 1828م.
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 181سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: بعد از حمد و ثناى حكيم مطلق كه شفاى افراد مخلوقات
منحصر بر...
توضيحات: نسخهها و مجرّبات اوست كه آنرا از زبان فرنگى به
فارسى ترجمه نموده و در چندين »باب« نگاشتهاست: باب الف در
كهربا و كافور، باب الباء مشتمل بر چند »فصل« از جمله افيون و
زعفران، باب الجاء در »آپوبليستكو«، باب الراء در »رب توت« وغيره.
242
شماره ميكروفيلم: 11/3موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين قادرى
نام مولّف: حكيم محمّد اكبر بن حاجى مقيم ارزانى )متوفّى
1130ه'./ 1718م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 207سطر: 21زبان: فارسى
آغاز: ثنائى كه شايان جناب مستطاب حضرت الهى تعالى است بروى...
توضيحات: در سال 1126ه'./ 1714م. به نام شيخ عبدالقادر
جيلانى كه نگارنده از پيروان آن گروه بوده، در - 22باب«
نگاشتهاست:
-1ادويه سر، -2ادويه امراض چشم، -3گوش، -4بينى، -5لب، -
10شش و سينه وحجب، -15گرده و مثانه، -20ادويه اورام، -21تدبير
مسافران، -22سموم وگزيدگيها و در هر باب به ترتيب حروف تهجّى.
نام داروها را نيز آوردهاست.
243
شماره ميكروفيلم: 14/3موضوع: طبّ
نام كتاب: قرابادين معصومى
نام مولّف: محمّد معصوم بن كريمالدين شيرازى
نوع خط: نستعليق مايل به شكسته برگ: 208سطر: 24زبان: فارسى
آغاز: تحميدى كه لسان اعتذار تذكار مسبحان صوامع افلاك در
اظهار تكرار آن...
توضيحات: در سال 1059ه'. در يك »مقدمه« و - 12فايده« هفت
»مقاله« و يك »خاتمه« نگاشته است. مقاله اول: كيفيت تركيب
ادويه، جوارشات و اطريفلات، -5ضمادات و اطليه و خضابات -
6مقويّات، -7ادويه مركّبه، خاتمه در چوب چينى و فادزهر.
244
شماره ميكروفيلم: 25/4موضوع: طبّ
نام كتاب: كتاب الباه = رسالهاى در باه
نام مولّف: ابوزيد هبت الله بن محمّد بن ارد شير بن كيقباد
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 41سطر: 15زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين والعاقبة للمتقين و الصلوة... چنين
گويد ابوزيد هبت الله بن محمّد بن ارد شير بن كيقباد...
توضيحات: در آداب مباشرت به نام سنجر فرزند ملكشاه
سلجوقى )متوفّى 552ه'./ 1157م.( با استفاده از چهار صد كتاب در
هفده »باب« نگاشته است:
-1در فوايد كتاب و دلايل مزاجها -2غذاهاى مفرده مقويّه، -3داروهاى
مفرده، -4اغذيه مركّبه، -5شربتها، -10اندر چيزهايى كه لذت زياد
كند، -17درداروهايى كه دفع حمل كند.
245
شماره ميكروفيلم: 35/2موضوع: طبّ
نام كتاب: كتاب المغنى المعروف بالسديدى
ن ام مولّف: سديد الدّين كازرونى )از سده شانزدهم ميلادى(
نوع خط: شكسته برگ: 263سطر: 25زبان: عربى
آغاز: قوله ليس مراد بالقوه فى كلام ابى صادق الصورة...
توضيحات: اين كتاب در سال 1842م. در كلكته چاپ شده است.
اصل متن از محمّد بن طاهر بن على الهندى الفتنى )متوفّى 986ه'./
1578م.(است.
246
شماره ميكروفيلم: 27/1موضوع: طبّ
نام كتاب: كتاب المفردات
نام مولّف: شريف الحسن
تاريخ كتابت: 59ميلادى
نوع خط: شكسته برگ: 116سطر: 20زبان: فارسى
آغاز: كتاب المفردات، باب الالف اطريفل در آخر سوم گرم و خشك
محلل رياح...
توضيحات: مجموعه مجرّبات و موارد كار برد ادويه و گياهان طبّى و
طريق و استعمال و مقدار آن نگاشته شده است، مثلا اطريلال و
آمليلس و برگ سوخته و ابريشم و خارمغيلان وغيره.
247
شماره ميكروفيلم: 7/2موضوع: طبّ
نام كتاب: الطب المنصورى
نام مولّف: محمّد بن زكريا رازى )متوفّى 320ه'./ 933م.(
نام كاتب: احمد حسن رضوى
نوع خط: نستعليق برگ: 172سطر: 17زبان: عربى
آغاز: قال ابوبكر محمّد بن زكريا الى جامع علا... منصور بن
اسحاق بن احمد اطال...
توضيحات: در تدابير مسافران و حفظ الصحة و علاج امراض در ده
»مقاله«:
مقاله -1در شكل اعضا، -2مزاج بدن و اخلاط، -3در قوت اغذيه و
ادويه، -4درحفظ الصحه، -5در پاكى و طهارت، -6در تدابير مسافران،
-7در قروح، -8در علاج سموم، -9در امراض عمومى از سر تا به قدم، -
10در حميات.
248
شماره ميكروفيلم: 37/2موضوع: طبّ
نام كتاب: كتاب نسخه جات
نام مولّف: حكيم عبدالعزيز لكهنوى
نوع خط: شكسته برگ: 88سطر: 12زبان: فارسى
آغاز: علاج درد سر حار ساذج - 16ماشه تخم كاهوى مقشر، مغز تخم
كدوى شيرين...
توضيحات: در بيمارىهاى گوناگون از قبيل درد سر، چشم، دهان،
حلق، گوش، معده، كبد و طريق علاج آنها نگاشته شدهاست.
249
شماره ميكروفيلم: 21/4موضوع: طبّ
نام كتاب: الكفاية المجاهدية = كفايه منصورى
نام مولّف: منصور بن محمّد بن يوسف بن الياس )متوفّى 809ه'./
1406م.(
نوع خط: نستعليق برگ: 278سطر: زبان: فارسى
آغاز: نسخه بواسير زبانى ميان حيدر بخش، اوّل از برگ نيم
گرفته يا از برگ...
توضيحات: به نام مجاهد السلطنة زين العابدين بن شاه شجاع
مبارزالدّين محمّد )779-786ه'.( از خاندان مظفّريان، پيرامون 780ه'./
1379م.، در دو »فن« نظرى و عملى و دارو سازى نگاشتهاست.
250
شماره ميكروفيلم: 16/5موضوع: طبّ
نام كتاب: مباحث الاطبّاء
نام مولّف: درويش محمّد متخلّص به دوائى )متوفّى 1004ه'./ 1595م.(
تاريخ كتابت: 1264م.
نوع خط: نستعليق برگ: 65سطر: 18زبان: عربى
آغاز: قال بعض الاطبّاء البحث الاول فى تعريف الطبّ، الطبّ علم يعرف...
توضيحات: نظريات و ابحاث اطبّا است در علم طبّ كه در چندين
»بحث« نگاشته شدهاست:
-1البحث الاول فى تعريف الطبّ، -2فى تقسيم قسموا الطبّ الى
جزء علمى و جزء عملى، -3فى الموضوعات، -4فى الاركان الاربعة، -
5فى المزاج، -6فى الاخلاط، -7فى الاعضاء، -8فى الارواح، -9فى
ا لقوى، -10فى افعال النفس، -12فى احوال بدن الانسان، -15ادوية
المفردة، -20فى الآلام المتفرّقة.
251
شماره ميكروفيلم: 25/1موضوع: طبّ
نام كتاب: مجرّبات
نام مولّف: حكيم اشرف محمّد خان بهوپالى
نام كاتب: نوح احمد تاريخ كتابت: 1301ه'
نوع خط: شكسته برگ: 128سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: بعد حمد خالق مطلق و نعت حضرت سرور كائنات ...فقير
حقير خاكپاى اطبّاء نامدار وحكماى ذى شعار ...اشرف محمّد خان بن
حكيم...
توضيحات: نسخههاى اوست براى درمان بيماريهاى مختلف كه
براى هر بيمارى داروها وگياهان طبّى را تجويز نمودهاست.
252
شماره ميكروفيلم: 16/2موضوع: طبّ
نام كتاب: مجرّبات ابن بيطار
نام مولّف: عبدالله بن احمد المعروف بابن بيطار )متوفّى 646ه'.(
تاريخ كتابت: 1264ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 21سطر: 18زبان: عربى
آغاز: و بعد حمد الله على ما اولى من فضله و استعدى من طوله و
الصلوة و السلام على نبيه محمّد المصطفى من ارسله...
توضيحات: داراى پانزده »باب« به شرح زير است:
باب اوّل: فى تعديل الاسباب الضرورية، ثانى: فى ادرار فضلات
البدن، ثالث:فى جنس هذه الفضلات، رابع: مداواة الامراض العارضة
فى الرأس، خامس: فى مداواة الامراض العارضة فى الحلق، سادس: فى
مداواة الامراض العارضة فى آلات التنفس، سابع: فى مداواة الامراض
العارضة فى آلات الغذاء و البطن، ثامن: فى مداواة الامراض العارضة
فى آلات البول، تاسع: فى مداواة الامراض العارضة فى آلات البراز،
عاشر: فى مداواة الامراض العارضة فى الفخذين و الساقين و
القدمين، حادىعشر: فى مداواةالحميات، الثانى عشر: فى مداواة
الامراض العارضة فى ظاهر البدن، ثالث عشر: فى الزينة، الرابع
عشر: فى كيفية الاضرار من السم و مداواة منسقية، خامسعشر:
فى ذكر وصايا.
253
شماره ميكروفيلم: 3موضوع: طبّ
نام كتاب: مجرّبات فرنگى
نام مولّف: حكيم جوزى دى سلوا
تاريخ كتابت: 1272ه'.
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 697سطر: 21زبان: فارسى
آغاز: سپاس بىقياس صانعى را كه از صنعت بيهمتاى خويش
كيفيات متضاد را امتزاج بخشيده...
توضيحات: مجرّبات و نسخههاى اوست در تشخيص بيماريهاى
مختلف و طريق علاج اين بيماريها كه در چهار »مقاله« و هر مقاله در
چندين »باب« نگاشته شدهاست.
مقاله اوّل: در معالجه بزرگان، -2در علامات امراض، -3در بيماريهاى
سر تا قدم، -4در دفع و علاج امراض.
254
شماره ميكروفيلم: 9/6موضوع: طبّ
نام كتاب: مجرّبات منتظمى
نام مولّف: منكولال
نوع خط: شكسته برگ: 55سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: نبض ايادى تحقيق بدانند كه نسخه قانون شفاى دلها حمد
حكيمى است كه موجد ارواح و اجسام...
توضيحات: در علاج بيمارىهاى جنسى نگاشته شدهاست و از
كتابهاى مهم و معتبر طبّى مانند مجرّبات اكبرى، تحفة المجرّبات
جعفرى، طبّ اكبرى، ذخيره خوارزمشاهى، قرابادين قادرى و قرابادين
شريف خانى استفاده بردهاست.
255
شماره ميكروفيلم: 22/2موضوع: طبّ
نام كتاب: مجموعه دو رساله
نام مولّف: عبداللطيف بغدادى
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 91سطر: 11زبان: عربى
توضيحات: شامل دو »رساله« است به قرار زير:
-1نحمدك يا من افاض علينا من حقائق العلل و الامراض و... اما
يتخلّص به الارواح... برگ 2
-2 قال بعض الاطبّاء البحث الاول فى تعريف الطبّ، الطبّ علم
يعرف... برگ 89
256
شماره ميكروفيلم: 23/6موضوع: طبّ
نام كتاب: مختصر بيان فى ضروريات البحران = بحران
ن ام مولّف: محمّد بدرالدّين بن خواجه جمال الدّين )ازسده سيزدهم
هجرى(
نوع خط: نستعليق برگ: 3سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: الحمد الله الحكيم الوهاب... امابعد ميگويد بنده مسكين
محمّد بدرالدّين بن خواجه جمال الدّين ...
توضيحات: مولف شاگرد حكيم على حسين بوده و در ديباچه اين
اثر مىنگارد: ملتقطى است از »غاية البيان فيما يتعلق
بالبحران« تصنيف استادى حكيم على حسين با ضميمه كردن
رسايل مطبوعه طبّيه باسربندهاى »بدانكه« »فايده« و »تنبيه«.
اين اثر در سال 1291ه'. / 1874م. چاپ شدهاست.
257
شماره ميكروفيلم: 31/2موضوع: طبّ
نام كتاب: مطبّ
نام مولّف: مير محمّد مرتعش لكهنوى
نام كاتب : لطيف حسين تاريخ كتابت: 1340ه'./ 1921م.
نوع خط: نستعليق برگ: 60سطر: 14زبان: فارسى
آغاز: نسخه بريد جهت سرسام حار معه تخم: شيره تخم خرفه سياه،
شيره تخم كاهو مقشر شيره تخم خيارين ...
توضيحات: مفهرس. در بيمارىهاى صداع، سرسام، امراض چشم،
ضيق النفس، اسهال و بيمارىهاى معده نگاشته شده و براى علاج آن
داروهائى كه از گياهان و نباتات درست مىشود تجويز نمودهاست.
258
شماره ميكروفيلم: 31/9موضوع: طبّ
نام كتاب: مطبّ
نام مولّف: حكيم محمّد ابراهيم لكهنوى
نوع خط: نستعليق برگ: 78سطر: 18زبان: فارسى
آغاز: باب اوّل در امراض رأس. صداع حار، گل بنفشه، گل نيلوفر
تخم كاهوى مقشرمعه تخم كدوى شيرين...
توضيحات: انجام افتاده. در - 19باب« در امراض گونا گون و طريق
علاج آنها از جمله چون امراض رأس، امراض زبان و دندان، امراض كبد
امراض مقعد و امراض مفاصل نگاشته است.
259
شماره ميكروفيلم: 39/4موضوع: طبّ
نام كتاب: مطبّ
نام مولّف: حكيم عبدالعزيز لكهنوى
نوع خط: شكسته برگ: 30سطر: 18زبان: فارسى
آغاز: صداع حار، معالج بالمسكنات و المليّنات و المقويّات...
صداع بارد...
توضيحات: در بيمارىهاى گوناگون و طريق علاج آنها نگاشته
شدهاست.
260
شماره ميكروفيلم: 43/4موضوع: طبّ
نام كتاب: مطبّ حكيم عبدالعزيز
نام مولّف: حكيم عبدالحميد )گردآورنده(
نام كاتب: محمّد عبدالمعيد تاريخ كتابت: 1903م.
نوع خط: شكسته برگ: 250سطر: 14زبان: فارسى
آغاز: تخم خرفه سياه برگ گاوزبان در عرق گاوزبان حب...
261
شماره ميكروفيلم: 25/6موضوع: طبّ
نام كتاب: معالجات النبوى معروف به مجرّبات امامى
نام مولّف: غلام امام اكبرآبادى )متوفّى 1214ه'(
نوع خط: نستعليق برگ: 160سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: ... و در صمت از پرهيز به پرهيز كما قال رسول صلى الله عليه
و آله و سلم ...
توضيحات: آغاز و انجام ناقص است، ميان نسخه برگههايى افتاده
است. نام داروهاى عربى، يونانى و هندى است به ترتيب حروف تهجّى.
262
شماره ميكروفيلم: 7/1موضوع: طبّ
نام كتاب: معالجات ايلاقى
نام مولّف: سيّد محمّد بن يوسف ايلاقى نيشابورى )از قرن پنجم هجرى(
نوع خط: نستعليق برگ: 126سطر: 23زبان: عربى
آغاز: الحمد لله بارى النسم و منشىء الاشياء من بعد العدم و
الصلوة على رسوله محمّد سيّد العرب و العجم...
توضيحات: انجام ناقص است. در امراض گوناگون بويژه امراض دماغى
و علامات و اسباب امراض و طريق علاج در چندين »باب« نگاشتهاست:
-1صداع، -2ورم مغز دماغ، -3ماليخوليا، -4جنون.
263
شماره ميكروفيلم: 1موضوع: طبّ
نام كتاب: معالجات بقراطيه )مقاله ثامنه تا عاشره(
نام مولّف: ابوالحسن احمد بن محمّد طبرى )متوفّى پيرامون
370هجرى(
نوع خط: نستعليق برگ: 242سطر: 19زبان: عربى
آغاز: و ماتوفيقى الاّ بالله المقالة الثامنة من الكناش المعروف
بالمعالجات البقراطية...
توضيحات: ادامه نسخه در ميكروفيلم شماره .2/1در علاج امراض
گوناگون و طريق درمان آنها در - 38باب« نگاشتهاست. اين بيماريها
عبارتند از بيمارىهاى قلبى، بيمارىهاى كليوى، ريه وشش و
اورام وغيره.
باب اوّل: فى صفة الصدر و ما يحويه، دوّم: فى الغُلة المعروفة
بذات الصدر، سوّم: فى الورم الذى يحدث فى الغشاء المستيطن،
پنجم: فى ورم الحجاب، دهم: فى نوع السل، بيستم: فى الغُلة
المعروفة بضغط القلب، بيست و پنجم: فى الغُلة المعروفة بورم
اغشاء القلب، سىام: فى الغلة المعروفة بخدب القلب، سى و پنجم:
فى الغلة المعروفة بالغشى القلب، سى و هشتم: فى الحالة اى
يصب عند الغضب الغمر و القرح قد يصب القلب.
264
شماره ميكروفيلم: 2/3موضوع: طبّ
نام كتاب: معالجات شيخ طاهر
نام مولّف: شيخ طاهر
نوع خط: نستعليق برگ: 80سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: حمد نامحدود مر حكيمى را كه به قانون حكمت كامل
البضاعت رافع انواع...
توضيحات: در سال 1069ه'. در - 49فصل« به شرح زير نگاشته
شدهاست:
فصل -1در علاج درد سر و درد نيم سر، -2در علاج زكام و نزله، -
3در علاج زبان، حلق و دهان، -4در علاج جنبيدن دندان و بيخ دندان،
-5در علاج خون و بوى بد آمدن از بينى، -10در علاج قبض، -15در
علاج تب، -20در علاج كرم كدودانه، -30در علاج سستى، -40در
علاج خارش اندام، -50ادويات متفرّقه
265
شماره ميكروفيلم: 23/2موضوع: طبّ
نام كتاب: معالجات )محمّد بن زكريا رازى و على بن عبّاس(
نام مولّف: زكريا رازى و على بن عباس مجوسى
نام كاتب: اولاد على موهانى تاريخ كتابت: 1252ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 250سطر: 13زبان: فارسى
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة و السلام على رسوله
محمّد... امابعد اين رساله ايست دربيان معالجاتى...
توضيحات: اين رساله در - 17مقصد« به شرح زير نگاشته
شدهاست:
مقصد -1در علل اعضاى رأس، -10در تداوى اوجاع جنب و حاصره، -
13امراض كليه و مثانه، -15در مداواى حميات آنچه صاحب الكامل
افاده نمودهاند، -17آنچه صاحب كامل الصناعة در مداواى امراض
مذكوره افاده نموده.
266
شماره ميكروفيلم: 12/3موضوع: طبّ
نام كتاب: معدن الشفاى سكندر شاهى = طبّ سكندرى
نام مولّف: حكيم بهوه بن خواص خان )متوفّى 932ه'./ 1526م.(
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 464سطر: 24زبان: فارسى
آغاز: حمد مر خداوندى را كه بحكمت بالغه و قدرت كامله... صاحبان
بستر عدم و فنا را ازداروخانه...
توضيحات: انجام افتاده است. به نام سكندر شاه بن بهلول شاه
لودى در سال 918ه'./ 1512م. در يك »مقدمه« و سه »باب« و هر باب در
چند »فصل« نگاشته شدهاست.
باب -1مقدمات علاج، -2كيفيت خلقت انسان، -3علامات مرض و
علاج آنها درهشتاد و هفت »فصل«.
267
شماره ميكروفيلم: 17/4موضوع: طبّ
نام كتاب: معدن تجربات
نام مولّف: حكيم مهدى على بن محمّد جعفر بن محمّد حسن اكبرآبادى
تاريخ كتابت: 1212ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 111سطر: 19زبان: فارسى
آغاز: فصل سيوم در ابدال و فراح و مصلح و شربت ادويه به
ترتيب حروف تهجى...
توضيحات: در فهرست مشترك چاپ پاكستان، جلد اوّل، صفحه
737اسم مولف محمّد مهدى نوشته شده. نامبرده اين اثر را در
1170ه'./ 1756-7م. در دو »مقاله« و يك »خاتمه« نگاشتهاست:
مقاله اول در چهار »رساله«: -1تراكيب ادويه، -2اسامى مركّبات به
ترتيب الفبايى، -3اسامى الفاظى كه مصطلح اطبّا است، -
4تدبيرات ضروريه مقاله دوّم: در مركّبات به ترتيب حروف الفبايى در سه »فصل«.
268
شماره ميكروفيلم: 26/2موضوع: طبّ
نام كتاب: مفتاح
نام مولّف: ابو الفرج على بن حسن بغدادى
تاريخ كتابت: 1157ه'
نوع خط: نستعليق شكسته برگ: 22سطر: 23زبان: عربى
آغاز: قال الاستاد ابوالفرج على بن الحسن بن هند و تصفح
اخواننا من المتعلمين...
توضيحات: مشتمل بر ده »باب«:
اول: فى البحث على تعلم الصناعات عموما و تعلم علم الطبّ
خصوصا، ثانى: فى اثبات صناعة الطبّ، ثالث: فى حد الطبّ،
رابع: فى شرف الطبّ، خامس: فى: اقسام الطبّ، سادس: فى فرق
الطبّ، سابع: فى ذكر الطرق، ثامن: فى تعديد ما يجب على
الطبيب معرفة من العلوم ليكون كاملا فى صناعة، تاسع: فى
كيفية تدريج المتعلم للطب و ذكر مراتب الكتب فيه، عاشر:
فى العبارات و الحدود الطبّية.
269
شماره ميكروفيلم: 9/5موضوع: طبّ
نام كتاب: مفتاح الفرح
نام مولّف: منكولال
نوع خط: شكسته برگ: 15سطر: 13زبان: فارسى
آ غاز: ... و آب جميع بخار اگر سياهى شود بيش خود را پيش قلزم...
توضيحات: آغاز افتاده است. در مسايل جنسى و آداب مباشرت در
چندين »مفتاح« نگاشتهشدهاست.
270
شماره ميكروفيلم: 8/3موضوع: طبّ
نام كتاب: مفردات طبّ
نام مولّف: سيّد نوازش على
تاريخ كتابت: 1241ه'.
نوع خط: نستعليق برگ: 142سطر: 17زبان: فارسى
آغاز: حمد وافر حكيمى را كه مركّبات كاينات ذات مفرد اوست و ثناى...
توضيحات: براى تعليم فرزندانش در مفردات و مركّبات طبّى
نگاشتهاست و اسامى داروها را به ترتيب حروف الفبايى آورده
يعنى هر حرف در يك »باب«.
